İslami süreci sosyolojik ve adil bir perspektifle gözlemleme yetisine müşahhas herhangi bir birey, İslamiyet'in fert değilde cemaat ile sancılı dönemleri atlattığını pekala farkedebilir. Her ne kadar Ebu Zer bu alanda bir müstesna kişiliği temsil etse de, Mekke sokaklarında yürüyen 10-15 kişilik grup, bu paradigmanın en canlı delilidir. Veyahut Cafer-i Tayyar eşliğinde Necaşi'ye hak ve hukuk kanalize eden cemaatte aynı oluşumun dinamiklerindendir. Bu ve bunun gibi nice örnekte göreceğimiz gibi, İslamiyet yayılma ve tanıtma alanında ferdi hareketlerden ziyade cemaati sâlık veriyor. Peki bu cemaat anlayışı /kimi çevreler tarikat derken bunu kasteder bilmeden/ şimdi neden sokaktaki insanın ağzında 'rant merkezi, şiş sokma yuvası, beyin yıkama ritüeli' gibi son derece yakışıksız ifadelerle lanse edilir? Bu kişilerin araştırmadan bihaber su-i zan soslu idealarından ziyade onları bu düşünme özürlülüğüne rağmen bu ifadelere sürükleyen hatalar neler, onları konuşmak gerek.

İslam'ı kendi tekeline almak isteyen birtakım cemaatler, kendinden başka bir oluşuma hayatiyet tanımadığı müddetçe, cemaat kavramının daha da diplere düşeceği yadsınamaz bir gerçek olarak duruyor önümüzde. Sahi neden aynı sokağın çocukları birlikte düşmana taş atmak varken 'benim taşım seninkinden daha büyük ve daha çok can yakar' gibi bir sidik yarışına düşüyorlar? Bunun altında hegemonya ve enaniyet denilen iki zelil kavram yatıyor. İslam fırkalar, tarikatlar ve cemaatlerin bolluğundan kesinlikle kazançlı çıkar. Ama eğer bu çokluk bir sidik yarıştırma ritüeline dönüşürse, en çok zararı İslam görür. Burada bahsettiğimiz İslam şüphesiz şimdiki lahzaya hitap eden İslam'dır. Nitekim İslam Allah'ın himayesinde ilelebet kendisini muhafaza edecektir. Ama buna sığınıp el kol kıpırdatmamak ve eleştiriden yoksun olmak, biraz Sır Kapısı kolaycılığına kaçmaz mı? Muhakkak ki, karalanmış bir defterin kapağına pembe cilt takmak olur bu.

Şimdi müridler ve partizanlar arasında paralel bir cehalet yürüyüşü vuku buluyor. Her iki tarafta kendi başlarında bulunan erki hatasız, yanlışsız görüyor. Ve sorun buradan teşkil ediyor. Eleştirinin olmadığı yerde bilgi ve adaletten yoksun bir cahil taassub yatar. Mutaassıplığın dini ve sosyolojik kurumlarımızı ne hale getirdiği senelerdir perdeden izlediğimiz film. Bunu tekrar anlatmaya gerek yok. Ama eğer şeyh eleştirilmiyorsa, başkan eleştirilmiyorsa o yapıda bir sorun vardır. Ya şeyh ve başkan kendi mürid ve partizanlarına aba altından sopa gösteriyor. Ya da mürid ve partizanlar soğanın cücüğü kadar beyne sahip değiller ve düşünemiyorlar demektir.

Bu çözülmenin tekrar eski şaşaalı günlere dönmesi, Kuran'ı sahih manada algılayıp sosyolojik hayatımıza montajlamaktan geçiyor. Aksi takdirde her grup kendi Kutsal(!) kitabının sözümona dogma ve nasslarını hakikat bilecek. Ve bir başka grubun kitabına amiyane tabirle tuvalet kağıdı görevi yükleyecek. Oysa balın en güzelini, bütün çiçeklerden kendine yarayanı alıp o müthiş aromayı yakalamaya çalışan arıların yaptığının farkına varmalılar artık. Aksi takdirde onursuz bir arı gibi kendi kendilerini iğneleyip dipsiz bir kuyuya sürüklenecekler.

Allah camiye giden iki çocuğun arasındaki cemaat bilincini nasip eylesin cümlesine!

Merhaba

Birkaç cümle ile kifayet edilecek bir konu değil çünkü "cemaat" yüzyıllardır var olan sosyolojik bir olgu. Sosyolojik olduğu için de durumu hazırlayan sebepler ve durumun sonuçları büyük oranda çeşitlilik arzediyor. Yine de birkaç kelam edelim, yavaş yavaş gidelim.

Esasında cemaat rasyonalite için kabul edilebilinir bir olgu değil. Akıl ile hareket edip, kendi akıl ve iradesini önceleyenler için ortak bir harekete ve düşünceye müşterik olmak çok zor. "Cemaat, aklı öldürür" Bu izahı kabul edenlerin cemaat, tarikat, grup gibi kollektif bir oluşumu ve oluşum ile herşeyi baştan ve peşinen kabul etmesi mümkün değildir. Ben de böyle düşünenlerdenim. Ancak böyle düşünenlerin sayısının az olduğunu da belirtmeliyim.

Diğer yandan cemaat gibi bir olguyu kabul edenlerin ve bağlananların sayısı bir hayli fazladır. Sanırım buna etken de insanın genel itibarıyla fıtratı neden oluyor. Bir dayanma, yaslanma ve dayanışma hali insanı bir oluşuma itiyor ve zamanla bu oluşumun getirilerini benimsemeye başlıyorsunuz ve kendi akıl ve istekleriniz yerini cemaatin bünyesine teslim ediyor. Ortaya da "otokontrol sahibi cemaat üyeleri" değil, adeta bir sürü çıkıyor. Hırs insandan söz ettiğimizde normal duruyor, cemaate gerek yok. Sadece Habil ve Kabil var iken de bu durum vardı. Önemli olan kişinin kendini neye teslim ettiğidir?

Kısaca yakın dönem cemaat serüvenimize bakalım bir de. Köylerden şehirlere bir dönem ciddi bir göç olmuştu, insanlar akın akın şehirlere geliyordu daha refah bir hayat umarak. Ancak köyün o "muhafaza" eden küçük ama sağlam yapısı şehirde yoktu. Şehir yutuyordu adamı. Napacaktı bocalayanlar? Göç edenler bu sosyal depresif dönemi "cemaat"lere sığınarak atlattı ve güçlendiler. Bu dayanma ve kendini bir oluşumda güvende hissetme hali Türkiye'yi ciddi bir krizden korudu. Bir oluşuma katılmanın en güzel ve mantıklı yanı bu dönemde oldu ve o zamanda beri devam ediyor aynı seyir.

Ağabeyler, ablalar insanımızın "romantik"(!) din anlayışının evlatları...Ben uhuveti daha çok önemsiyorum ve evrensel olana yönelmek gerek diyorum.

Muhterem yazara aynen katılıyorum. Ağabeycilik denen "şey" hem Risale-i Nur'a, hem değişik sünnet ehli mezheplere, hem de Usulü'd-Din umdelerine mübayindir. Eğer herhangi bir kaynaktan tavırlarını doğrultamıyorlarsa - ki hal-i alem öyle- yapılanların adını Üstad Bediüzzaman koymuştur: "Cinayet-*i azime" ve "kardeşlerin hukuna tarruz." Ya "sünnet-iş Resullullah'ı tağyir"se bir de...