öncelikle katkılarınızdan dolayı müteşekkirim.

Lewis'in dilinden batı eleştirisimi savunmasımı olduğunu anlayamadığım alıntılar batının beş asırlık tarihini sorguluyor. diğer kültürlerden etkilenimini batının erdemi olarak almamız biraz fazla iyi niyet olacaktır.
bi defa batının islam ilimlerinden etkileşimi endülüs haçlı savaşları ve seyyahlar vasıtası ile olmuştur.
endülüs katliamı tamamıyla batının uygarlığının 'öteki' düşüncesinin bir sonucudur. Haçlı savaşları da aynı şekilde.
Antropolg ve oryantalist araştırmalarda batı kibrinin bir sonucudur.

ama bizim kendimize ait eleştirilerimiz saklı tutmakla birlikte bu yazının konusu değildir. kendimize ait eleştirilerin bu yazı da ele alınmaması batı eleştirilerini haksız çıkarmaz. o farklı bir yazının mevzuunu teşkil etmektedir.

Selam ve dua ile

Bernard Lewıs “Keşifler Çağında Hıristiyanlar Müslümanlar Yahudiler” adlı kitabında çok büyük ölçüde 1492 ( İber Yarımadası’ndaki İslam egemenliğinin sona erdiği, Yahudilerin bu topraklardan çıkarıldığı, ve Amerika’nın keşfedildiği yıl ) tarihini baz alarak ve olayların tarihi arka planını göz ardı etmeyerek Doğu ve Batı dünyasının birbirleriyle ilişkilerini ve etkileşimlerini açıklamaktan da öteye giderek dönemin çarpıcı bir tablosunu çiziyor. Neyin ne zaman çatışmaya dönüştüğü ve tam olarak her iki dünya açısından da ”öteki”nin neyi ifade ettiğinin daha anlaşılır kılındığı bu kitapta Lewıs, son birkaç sayfada bugünün Batı dünyasını çözümlemeye çalışmış ki söylediklerine katılırız veya katılmayız okunmaya fazlasıyla değer diye düşünüyorum .Kitaptan altını çizdiğim ve kendi açımdan birçok şeyin daha anlaşılır kılınmasına yardımcı olduğunu düşündüğüm satırları ,uzunluğundan ötürü affınıza sığınarak paylaşmak isterim.
“* Avrupa tarihçilerinin ortaçağ olarak adlandırdığı yüzyıllarda ayakta kalabilmiş iki misyonerlik dini olan Hıristiyanlık ve İslamiyet, haklı olarak, birbirini başlıca rakip olarak gördü. Misyonerleri ve tüccarları dünyanın her tarafına gitmeye yönelten iki zorlayıcı dürtü olan inanç ve hırsın dışında Müslümanlıkla karşı karşıya kalan ortaçağ Hıristiyan Avrupa’sında belki bunların ikisinden de daha zorlayıcı olan üçüncü bir dürtü vardır: korku. (Ki İslam, Batı dünyası için bulunan yeni bir düşman değildir.)
*Avrupa halkları geniş çaplı yayılmaya neden girişti ve neden fetih, din değiştirme ve sömürgeleştirme yoluyla Avrupa merkezli bir dünya yaratmaya çalıştı? Bu neden, bazılarının inandığı gibi, kökleri derinde yatan,belki de kalıtsal bir kötülük, içe işlemiş bir tür ahlaki kusur muydu? Soruya verilecek bir cevap yoktur,çünkü yanlış biçimde yöneltilmiştir.Avrupalılar öteki halkları alt etmeye, boyunduruk altına almaya ve soymaya koyulurken, yalnızca komşuları ve selefleri tarafından önlerine konmuş örneği izliyor ve aslında insanoğlunun ortak alışkanlığına uygun davranıyordu. Özellikle Afrika ve Asya’daki komşu İslam topraklarına yönelik saldırıları, bu alışkanlığın açık bir örneğiydi. İlginç olan sorular neden bu uğraşa girdikleri değil, neden başarılı oldukları ve başarıya ulaştıktan sonra neden sanki bir günahmış gibi bu başarılardan pişmanlık duyduklarıdır. Başarı modern çağda, pişmanlık ise yazılı tarihin tümünde benzersizdi.
* Yıkıcı iki dünya savaşıyla zayıflayıp tükenen ve emperyal konumunu yitiren Batı Avrupa, kökleri ve birçok değeri bakımından Avrupai, ama başka bakımlardan köklü biçimde farklı ve yeni bir uygarlığın doğmuş olduğu Amerika’ya teslim oldu; bu durum hemen hemen bütün önemli beşeri alanlarda insanlığa yeni bir liderlik kazandırdı.Avrupa kaynaklı ve daha geniş çaplı bu uygarlığı ve Amerika’yı Batı’nın lideri olarak nitelendirmek artık alışagelmiş bir tutumdur.
* Şu an için, başya Kuzey Amerika olmak üzere, Avrupalılar, onların çocukları ve yandaşları arasında açgözlülük ve kendine güven üzerine kurulu ruh hali, yerini doymuşluk, suçluluk ve kuşku üzerine kurulu bir ruh haline bırakmış bulunuyor.Kuşku iyi bir şeydir ve aslında Batı uygarlığının ana kaynaklarından biridir. Öteki uygarlıklarda ve bizim uygarlığımızın ilk evrelerinde düşünceyi zincire vuran, hoşgörüyü zayıflatan ya da ortadan kaldıran ve demokrasi dediğimiz karşıtların işbirliğini önleyen kesinlikleri sarsar. İnsanları sorular sormaya ve böylece buluşlara, yeni başarılara ve başka uygarlıklarınkiler de dahil olmak üzere yeni bilgilere yöneltir. Modern anlamıyla suçluluk-hukuki bir karar değil, zihinsel bir durum olarak- aşındırıcı ve yıkıcıdır; aynı zamanda bizim Batı uygarlığının en derin ve en karakteristik kusuru olan kendi kendimize büyük bir kibirle müsamaha göstermemizin aşırı bir biçimidir. Dünyanın bütün kötülüklerinden sorumlu olduğunu öne sürmek, “beyaz adamın yükü”nün yeni versiyonudur. Aynı kendini beğenmişlik ve saçma bir yaklaşımla bütün iyiliklerin kaynağı olduğunu öne süren emperyal seleflerimizin tutumu kadar kendi gururumuzu okşar ve başkalarına karşı da sözde bir alçakgönüllülük gösterisinde bulunur.
*Şimdilerde çokça duyduğumuz bir sözcük, eğitim ve kültürümüzün özellikle Avrupa merkezli karakteri olarak tanımlanan yönünün sona ermesi ve yerini birçok kültüre dayanan bir anlayışa bırakması gerektiği düşüncesini ifade eden “çokkültürlülük” kavramıdır. Çokkültürlülük düşüncesi kendi başına mükemmeldir ve Avrupa ile Batının büyük geleneğine birçok bakımdan uymaktadır. Merak, ilgi ve saygı dolu bir yaklaşımla yabancı kültürleri incelemeye ilk kez yönelen ve uzun yıllar bu tutumu tek başına sürdüren, ayrıca tarihe gömülü uygarlıkları açığa çıkararak ve unutulmuş metinleri çözerek yabancı kültürlerin tanınmasına ve kendilerini anlamasına büyük bir katkıda bulunan, her şeye rağmen, Batı dünyasıydı.
*Her ne olursa olsun, Avrupa uygarlığı hiçbir biçimde yalnız Avrupa’ya özgü değildir. Tarihte bilinen bütün öteki kültürler gibi, başta Mısır’da ve Bereketli Hilal ülkelerinde ortaya çıkanlar olmak üzere, kendisinden önce gelen kültürlerin katkı ve etkileriyle zenginleşmiştir. Günümüzde başka kültürlerin incelemesini değerli ve önemli kılan birinci neden, onları kendi yaşam koşullarında tanımaksa, ikinci neden de kendi kültürümüzü daha derin ve daha gerçekçi bir biçimde anlamanın yolunun öteki kültürleri incelemekten geçmesidir. Öğrencilerimizin, yakın komşularımızın dillerini bile öğrenmede isteksiz davrandığı ve kendi dillerini kullanmada gittikçe artan güçlükler yaşadığı bir dönemde, tuhaf ve zor diller üzerinde çalışma çağrısında bulunmak donkişotvari bir tutum gibi görünebilir. Ama ben bir Arap uzmanı olarak, insan uygarlığının en büyük klasik dillerinden biri ve son derece zengin bir edebi, dinsel, felsefi ve bilimsel kültürün iletişim aracı olan Arapçanın hakkını vermeliyim.
*Yeni tarihi 1492’de başlayan Yenidünya, 20yy.ortalarına doğru Batı uygarlığının tartışmasız lideri ve onu yıkmaya çalışan iç ve dış düşmanlara karşı başlıca savunucusu konumunu kazandı.Bu liderliğinin bazılarınca eleştirildiği, bazılarınca sorgulandığı, başka bazılarınca suçlanıp reddedildiği günümüzde bile, hala ciddi bir rakiple, tutarlı bir seçenekle karşı karşıya değil.Her gün “Kahrolsun Amerika” diye bağıranlar bile, böyle bir istekleri olsa da, bu amaca ulaşma gücünden kesinlikle yoksundur. Onlar Amerika’yı yok edemezler, ama Amerikan toplumunda görülebilen belirli yönelimlerin bu noktaya varması halinde, bir intihara yardım edebilirler. Ve eğer böyle bir şey olursa, her durumda mirasa sahip çıkanlar onlar değil başkaları olacaktır.Peki, bu miras nedir ve korunmaya ya da sahip çıkılmaya değer midir?
Bütün kültürlerin kendi kazanımları, kendi sanat ve müzikleri, felsefe ve bilimleri, edebiyat ve yaşam tarzları, insanlığın ilerlemesine başka katkıları vardır; bunların bilinmesinin bize yarar sağlayacağına ve yaşamımızı zenginleştireceğine kuşku yoktur. Bu sonsuz insan çeşitliliğini, onu inceleme ve ondan öğrenme gereğini fark etmek belki de Batının en yaratıcı yeniliklerinden biridir. Çünkü başka kültürlere yönelik merak duygusunu besleyen, onların dillerini öğrenme, adetlerini araştırma, kazanımlarına değer biçme ve saygı gösterme isteğini taşıyan yalnızca Batıdır. Tarihin bilinen öteki büyük uygarlıklarının hepsi istisnasız olarak kendilerini tek başına yeterli görmüş, kendileri dışında kalanları ve hatta kendi içlerindeki altkültürleri ve düşük statülü kesimleri aşağılayıcı bir tavırla barbar, bizden olmayan, dokunulmaz, kâfir, yabancı şeytan saymış ve hakarete dönük daha teklifsiz, daha kaba terimlerle anlamışlardır. Başka uygarlıkların dillerini öğrenme çabasını ancak fetih ve tahakkümün getirdiği baskı altında göstermiş ve dünyanın o zamanki egemenlerinin fikir ve âdetlerini kendini savunma amacıyla anlamaya çalışmışlardır. Bir başka deyişle, efendileri olarak tanımak zorunda kaldıkları kişilerden bir şeyler öğrenmeleri, onları ancak yönetici ve /veya öğretmen olarak gördüklerinde söz konusu olabilirdi. “Öteki”ne yönelik kendiliğinden gelişen merakın ve onun “ötekiliği”ne zorlama olmayan saygının kendine özgü bileşimi, Batılı ve Batılaşmış kültürlerin ayırt edici bir özelliği olmaya devam etmekte ve bunu ne paylaşan ne de anlayabilen çevrelerce hala şaşkınlık ve kızgınlıkla karşılanmaktadır..
*Batı kültürü günün birinde gerçekten yok olup gidebilir: Onun savunucusu olması gerekenlerden birçoğunun inanç eksikliği ve onu suçlayanların ateşli keskinliği pekala batı kültürünün yıkımına katılabilir.Ama eğer batı kültürü yok olup giderse, bütün kıtalardaki erkekler ve kadınlar bunun sonucunda güçsüz düşecek ve tehlikeye girecektir. “
***
Batı pîr u paktır demiyoruz. Amma;
Şu ötekileştirme dediğimiz olgu kendi içimizde bizlerde de fazlasıyla mevcut değil midir? Ve galiba en çok da bu yüzden kaybetmedik mi.. Sadece Batıyı değil büyük ölçüde kendimizi sorgulamaktan geçmiyor mu sihirli formül..Biz kendimizi bilemedikten sonra Batı kültürü yerle yeksan olsa ne çıkar ki. Kanaatimce içimizdeki kaosun ateşini fitilleyen de Batı’dan daha evvel biziz..