Hz. Ali’ye atfedilen bir kelam-ı kibarda “Cahil bilmeyen değil, bilmediğini bilmeyendir.” buyrulur. Bu buyruk uyanık bir şuurun ‘bilmek değil olmak’ kararıyla bakışıdır âleme. Aynı irfan “Bilmediklerimi ayağımın altına alsaydım, başım göğe değerdi.” hakikatini söyletir İmam Ebu Hanife’ye.

Hakikati kendi bildiğinden ibaret sayan cüce aklın yanılgısıdır eşyaya mahkûm bir hayatla varlığımızı çoraklaştıran. Mutlak hakikatin zamana ve mekâna mahkûm bir varlığın belleğine sığmayacak kadar büyük olduğuna iman etmiş bir yürek, bilgiyi tahtından indirebilir ancak. Kendisini varlık âleminin sultanı ilan ederek bilgiyi gayeye dönüştürmeye kalkışan mağrur aklı, varlık âleminin hizmetkârı olmaya razı eyleyen irfanın zaferidir bu inkılâp. Aşk, akla haddini bildirip gönlü varlık mülküne sultan eylemenin hazzıdır. Aşkın iktidarında ilk icraat, aklı fitnesiyle birlikte zindana tıkmaktır.